Czy Twoja firma musi wyznaczyć doradcę DGSA? Obowiązek, zwolnienia i odpowiedzialność

W skrócie

• Doradcę DGSA wyznacza każda firma, która uczestniczy w przewozie towarów niebezpiecznych: nadawca, pakujący, załadowca, napełniający, przewoźnik i rozładowca.
• Polska ustawa zwalnia z tego obowiązku tylko firmy, które każdorazowo przewożą ilości mniejsze niż limity ADR. Jeden większy ładunek w roku wystarczy, żeby obowiązek powstał.
• Doradca może być pracownikiem albo osobą z zewnątrz, ale musi mieć ważne świadectwo doradcy dla transportu drogowego.
• Niewyznaczenie doradcy to kara 5000 zł z załącznika nr 1 do ustawy o przewozie towarów niebezpiecznych.

Kto musi wyznaczyć doradcę DGSA?

DGSA to skrót od angielskiego Dangerous Goods Safety Adviser. W polskich przepisach ta funkcja nazywa się doradca do spraw bezpieczeństwa przewozu towarów niebezpiecznych. Podrozdział 1.8.3.1 ADR mówi wprost: doradcę wyznacza każde przedsiębiorstwo, którego działalność obejmuje nadawanie lub przewóz drogowy towarów niebezpiecznych albo związane z nimi pakowanie, załadunek, napełnianie lub rozładunek.

Polska ustawa o przewozie towarów niebezpiecznych powtarza ten obowiązek w art. 15 ust. 1. Uczestnik przewozu wyznacza „na swój koszt co najmniej jednego doradcę”, właściwego dla zakresu przewozu i czynności, które wykonuje. Uczestnikiem przewozu jest każdy podmiot wymieniony w ADR, a nie tylko firma z ciężarówkami.

Tu firmy najczęściej się mylą. Magazyn farb pod Katowicami, który nie ma ani jednego pojazdu, ale pakuje i ładuje palety z farbami UN 1263 na auta przewoźnika, też potrzebuje doradcy. Tak samo stacja paliw, w której pracownik obsługuje opróżnianie cysterny.

Zwolnienie z obowiązku: co mówi ADR, a co polska ustawa

ADR w 1.8.3.2 pozwala państwom zwolnić z obowiązku dwie grupy firm. Pierwsza to przedsiębiorstwa, których działalność dotyczy ilości nie większych niż limity z 1.1.3.6, 1.7.1.4 oraz działów 3.3, 3.4 i 3.5. Druga to firmy, dla których towary niebezpieczne nie są główną ani dodatkową działalnością i które tylko okazjonalnie biorą udział w krajowych przewozach o małym ryzyku dla środowiska.

Polska skorzystała tylko z pierwszej możliwości. Art. 15 ust. 2 ustawy mówi, że obowiązek wyznaczenia doradcy „nie dotyczy uczestników wykonujących przewóz towarów niebezpiecznych każdorazowo w ilościach mniejszych niż określone w ADR”. Zwolnienia dla firm działających okazjonalnie w ustawie nie ma.

Słowo „każdorazowo” robi różnicę

Zwolnienie nie działa „średnio w roku”. Jeśli przez jedenaście miesięcy wysyłasz drobne partie w ilościach ograniczonych, a w grudniu jeden klient zamówi pełną paletę kanistrów z rozpuszczalnikiem powyżej limitu z 1.1.3.6, od tego ładunku masz obowiązek wyznaczyć doradcę. Dlatego zwolnienie trzeba sprawdzać przy każdym nowym towarze, kliencie i sposobie wysyłki.

W praktyce zwolnienie opiera się zwykle na jednym z tych limitów:

• 1000 punktów na jednostkę transportową z 1.1.3.6 (sposób liczenia opisaliśmy w artykule o zwolnieniu z 1.1.3.6 ADR),
• ilości ograniczone (LQ) z działu 3.4,
• ilości wyłączone (EQ) z działu 3.5,
• przepisy szczególne z działu 3.3, które dla danego numeru UN wyłączają towar spod ADR.

Moim zdaniem firma, która korzysta ze zwolnienia, powinna mieć je spisane: jaki towar, jaki limit, jak liczony, kto sprawdza przy zmianie asortymentu. Przy kontroli to jedna kartka zamiast długich wyjaśnień.

Co robi doradca DGSA na co dzień?

Podrozdział 1.8.3.3 ADR wymienia trzy podstawowe obowiązki: śledzenie zgodności z przepisami, doradzanie firmie i przygotowanie rocznego sprawozdania. Odpowiedzialność kierującego przedsiębiorstwem przy tym zostaje. Doradca ma ułatwić prowadzenie działalności zgodnie z przepisami, ale nie przejmuje odpowiedzialności zarządu.

Do tego ADR wymienia praktyki i procedury, które doradca ma śledzić. Najważniejsze z nich to:

• identyfikacja przewożonych towarów, czyli poprawna klasyfikacja,
• uwzględnianie wymagań ADR przy zakupie pojazdów i sprawdzanie wyposażenia używanego przy pakowaniu, napełnianiu, załadunku i rozładunku,
• szkolenie pracowników i przechowywanie dokumentacji szkoleń (kogo i jak szkolić, opisaliśmy w artykule o szkoleniu 1.3 ADR),
• procedury ratownicze na wypadek wypadków i awarii,
• dochodzenia i sprawozdania po poważnych wypadkach, awariach lub naruszeniach przepisów,
• wybór podwykonawców i partnerów z uwzględnieniem wymagań ADR,
• procedury kontrolne: czy pojazd ma wymagane dokumenty i wyposażenie awaryjne, czy przestrzegane są zasady pakowania, napełniania, załadunku i rozładunku,
• wprowadzenie planu ochrony, jeśli firma przewozi towary niebezpieczne dużego ryzyka.

Raport powypadkowy i sprawozdanie roczne

Jeśli przy przewozie, pakowaniu, napełnianiu, załadunku lub rozładunku doszło do szkody dla ludzi, mienia lub środowiska, doradca sporządza raport powypadkowy (1.8.3.6 ADR, art. 40 ust. 2 ustawy). Przy poważnym wypadku lub awarii w rozumieniu ADR firma przekazuje ten raport w ciągu 14 dni od zdarzenia do WITD właściwego ze względu na miejsce zdarzenia (art. 17 ust. 1 ustawy).

Raz w roku doradca przygotowuje roczne sprawozdanie, a firma wysyła je do 28 lutego do wojewódzkiego inspektora transportu drogowego. Szczegóły opisaliśmy w tekście o sprawozdaniu rocznym doradcy ADR.

Doradca etatowy czy zewnętrzny?

ADR dopuszcza oba warianty. Według 1.8.3.4 doradcą może być kierujący przedsiębiorstwem, pracownik z innymi obowiązkami albo osoba niezatrudniona bezpośrednio w firmie, jeśli jest w stanie wykonywać zadania doradcy. Warunek jest jeden: ważne świadectwo doradcy dla transportu drogowego (art. 42 ust. 1 ustawy).

Własny doradca ma sens w dużym zakładzie, gdzie towary niebezpieczne schodzą z rampy codziennie. Zna ludzi i procesy, jest na miejscu przy każdym nietypowym ładunku. Trzeba jednak pamiętać o drodze do świadectwa: wyższe wykształcenie, kurs, egzamin przed komisją przy Dyrektorze TDT i ponowny egzamin co 5 lat (art. 42 i 44 ustawy).

Doradca zewnętrzny zwykle wychodzi taniej w firmach, które wysyłają kilka rodzajów towarów kilka razy w tygodniu. Widzi wiele zakładów, więc szybciej wyłapuje błędy, które w Twojej firmie stały się normą. Ryzyko jest jedno: doradca, który pojawia się raz w roku, żeby podpisać sprawozdanie. Wtedy firma płaci za podpis, a nadzoru nad rampą nie ma nikt.

Możesz też wyznaczyć więcej niż jednego doradcę. Wtedy sprawozdanie roczne przygotowuje jeden z nich, wskazany przez firmę (art. 41 ust. 2 ustawy).

Jak sprawdzić doradcę przed podpisaniem umowy

Poproś o kopię świadectwa i sprawdź na nim trzy rzeczy:

1. Termin ważności. Świadectwo jest ważne 5 lat (1.8.3.16.1 ADR, art. 44 ust. 1 ustawy). Przedłużenie wymaga zdania egzaminu w roku przed upływem ważności.
2. Rodzaj transportu. Do przewozów drogowych potrzebne jest świadectwo dla transportu drogowego.
3. Zakres towarów. Świadectwo może być ograniczone do jednego rodzaju towarów, np. tylko klasy 2 albo tylko paliw UN 1202, 1203 i 1223 (1.8.3.13 ADR). Doradca od paliw nie pomoże firmie, która wysyła baterie litowe UN 3480.

Potem ustal w umowie, co doradca faktycznie robi: ile wizyt w roku, kto przygotowuje sprawozdanie i raporty, czy prowadzi szkolenia z działu 1.3 (art. 14 ust. 2 ustawy na to pozwala), w jakim czasie odpowiada na pytania i gdzie przechowywana jest dokumentacja.

Czy trzeba zgłosić doradcę do urzędu?

Nie. Ustawa o przewozie towarów niebezpiecznych nie przewiduje odrębnego zgłoszenia doradcy do WITD ani do innego organu. ADR wymaga tylko, żeby firma podała dane doradcy na żądanie właściwej władzy (1.8.3.5).

Dane doradcy i tak trafiają do inspekcji. Inspektor przy kontroli sprawdza, czy firma wyznaczyła właściwego doradcę (art. 100 ust. 1 pkt 4 ustawy), a imię, nazwisko i numer świadectwa doradcy są co roku w sprawozdaniu wysyłanym do WITD (art. 41 ust. 1). Ewidencję doradców prowadzi Dyrektor Transportowego Dozoru Technicznego (art. 48), a nie Inspekcja Transportu Drogowego.

Kary za brak doradcy i odpowiedzialność doradcy

Za naruszenia przepisów o przewozie towarów niebezpiecznych WITD nakłada na uczestnika przewozu karę pieniężną w drodze decyzji administracyjnej (art. 107 ust. 1 i ust. 4 pkt 1 ustawy). Wysokość kar określa załącznik nr 1 do ustawy:

Stan prawny: tekst jednolity ustawy, Dz.U. 2024 poz. 643. Suma kar z jednej kontroli w siedzibie firmy jest ograniczona w art. 110 ust. 2, a limit zależy od rodzaju i wielkości uczestnika przewozu.

Doradca też ponosi konsekwencje. Dyrektor TDT cofa świadectwo doradcy, który w rażący sposób naruszył przepisy, a ustawa jako przykład rażącego naruszenia wskazuje nieprzygotowanie rocznego sprawozdania (art. 45 ust. 1 i 2). Taka osoba przez 3 lata nie może uzyskać nowego świadectwa. Dla firmy oznacza to jedno: jeśli doradca straci uprawnienia, trzeba od razu wyznaczyć następcę.

Podstawa prawna: ADR 2025 (Dz.U. 2025 poz. 642): rozdział 1.8.3, w tym 1.8.3.1-1.8.3.7, 1.8.3.13, 1.8.3.16; definicje uczestników w 1.2.1. Ustawa z dnia 19 sierpnia 2011 r. o przewozie towarów niebezpiecznych (tekst jednolity Dz.U. 2024 poz. 643): art. 14, 15, 16, 17, 40-45, 100, 107, 110 oraz załącznik nr 1, lp. 6.2-6.4.

Jeśli nie wiesz, czy Twoja firma mieści się w zwolnieniu, zacznij od listy towarów i sposobów wysyłki z ostatnich 12 miesięcy. Przejrzymy ją w czasie bezpłatnej konsultacji i powiemy, czy potrzebujesz doradcy DGSA na stałe, czy wystarczy udokumentowane zwolnienie.