Spis treści
W skrócie
- Każdy towar niebezpieczny ma kategorię transportową od 0 do 4, podaną w kolumnie (15) tabeli A w dziale 3.2 ADR.
- Suma: ilość kategorii 1 × 50, ilość kategorii 2 × 3, ilość kategorii 3 × 1. Kategoria 4 nie ma limitu, kategoria 0 wyklucza zwolnienie.
- Jeśli suma nie przekracza 1000, przewóz w sztukach przesyłek nie wymaga m.in. tablic barwy pomarańczowej, instrukcji pisemnych i zaświadczenia ADR kierowcy.
- Dalej obowiązują: klasyfikacja, opakowania, oznakowanie sztuk przesyłki, dokument przewozowy, gaśnica 2 kg, szkolenie z działu 1.3 i zakazy z działu 8.3.
Na czym polega zwolnienie z 1.1.3.6 ADR?
Podrozdział 1.1.3.6 ADR mówi, że jeśli ilość towarów niebezpiecznych w jednej jednostce transportowej nie przekracza limitu, można je przewozić w sztukach przesyłek bez stosowania części przepisów. Jednostka transportowa to pojazd samochodowy bez przyczepy albo zespół pojazdu i przyczepy. Limit liczy się więc dla całego zestawu, a nie dla jednego klienta czy jednego zlecenia.
W praktyce z tego zwolnienia korzystają serwisy z butlami gazów technicznych, hurtownie farb rozwożące towar busami, warsztaty i firmy budowlane. Dobrze policzone zwolnienie oszczędza pieniądze. Źle policzone wychodzi zwykle przy kontroli ITD, gdy pojazd bez tablic i bez kierowcy z zaświadczeniem ADR wiezie ładunek ponad limit.
Zwolnienie dotyczy wyłącznie sztuk przesyłek: beczek, kanistrów, butli, kartonów, paletopojemników. Przewóz w cysternie lub luzem podlega pełnym wymaganiom ADR, nawet przy kilku litrach.
Tabela: kategorie transportowe i mnożniki
Kategorię transportową znajdziesz w tabeli A działu 3.2 ADR, w kolumnie (15). To cyfra przed kodem ograniczeń przejazdu przez tunele w nawiasie, np. „2 (D/E)”. Maksymalne ilości i mnożniki podają 1.1.3.6.3 i 1.1.3.6.4:
| Kategoria transportowa | Limit dla jednej kategorii | Mnożnik przy ładunku mieszanym |
|---|---|---|
| 0 | 0 (zwolnienie nie działa) | - |
| 1 | 20 | × 50 |
| 1, przypis a (UN 0081, 0082, 0084, 0241, 0331, 0332, 0482, 1005, 1017) | 50 kg | × 20 |
| 2 | 333 | × 3 |
| 3 | 1000 | × 1 |
| 4 | bez ograniczeń | nie liczy się |
Wszystkie limity odpowiadają wartości obliczeniowej 1000. Dlatego przy jednej kategorii możesz wprost porównać ilość z limitem, a przy kilku kategoriach liczysz sumę z mnożnikami i porównujesz ją z 1000.
Kategoria 0 to m.in. materiały klasy 4.2 w I grupie pakowania, niektóre materiały klasy 6.1, 6.2 i 7 oraz opakowania próżne nieoczyszczone po takich materiałach. Opakowania próżne nieoczyszczone po materiałach innych kategorii zaliczają się do kategorii 4 (1.1.3.6.1).
Zmiana od 2027 roku
Według zmian do ADR, które mają wejść w życie 1 stycznia 2027 r. (dokument EKG ONZ ECE/TRANS/WP.15/274), z 1.1.3.6.4 zniknie mnożnik 20 dla numerów UN z przypisu a. Przepis przejściowy pozwala jednak stosować dotychczasowy przypis i mnożnik do 31 grudnia 2030 r. Kategorie, limity i mnożniki 50, 3 i 1 zostają bez zmian.
Co liczyć: litry, kilogramy czy pojemność butli?
Tu firmy najczęściej się mylą. „Ilość” w 1.1.3.6 zależy od rodzaju towaru (objaśnienie pod tabelą 1.1.3.6.3):
| Towar | Co wpisujesz do obliczeń |
|---|---|
| materiały ciekłe | całkowita ilość w litrach |
| materiały stałe, gazy skroplone, gazy schłodzone skroplone, gazy rozpuszczone | masa netto w kg |
| gazy sprężone, gazy zaadsorbowane, chemikalia pod ciśnieniem | pojemność wodna naczynia w litrach |
| przedmioty | masa przedmiotów bez opakowań w kg |
| przedmioty klasy 1 | masa netto materiału wybuchowego w kg |
W praktyce oznacza to, że 50-litrowa butla z azotem sprężonym to 50 punktów kategorii 3, niezależnie od ciśnienia. Butla z propanem liczy się według masy gazu, a nie pojemności butli. Butla acetylenu to gaz rozpuszczony, więc również liczy się masa netto.
Trzy przykłady obliczeń
Ilości w przykładach są przykładowe. Kategorie transportowe pochodzą z tabeli A ADR 2025.
Przykład 1: serwis z butlami gazów technicznych
| Towar | Ilość do obliczeń | Kategoria | Punkty |
|---|---|---|---|
| UN 1072 tlen sprężony, 6 butli po 50 l | 300 l pojemności wodnej | 3 | 300 |
| UN 1001 acetylen rozpuszczony, 4 butle | 24 kg netto | 2 | 72 |
| UN 1978 propan, 2 butle po 11 kg | 22 kg netto | 2 | 66 |
| Razem | 438 |
Wynik poniżej 1000, więc zwolnienie działa. Ten sam bus z 20 butlami tlenu po 50 l miałby już 1000 punktów z samego tlenu i każdy dodatkowy towar przekroczyłby limit.
Przykład 2: hurtownia farb
| Towar | Ilość do obliczeń | Kategoria | Punkty |
|---|---|---|---|
| UN 1263 farba, III grupa pakowania | 600 l | 3 | 600 |
| UN 1993 materiał zapalny ciekły, i.n.o., II grupa pakowania | 120 l | 2 | 360 |
| UN 1133 kleje, II grupa pakowania | 20 l | 2 | 60 |
| Razem | 1020 |
Przekroczenie o 20 punktów. Wystarczy przenieść jeden kanister kleju do następnego kursu albo zmniejszyć ilość farby o 20 litrów i ładunek mieści się w zwolnieniu. Takie decyzje podejmuje się przy kompletacji, a nie na parkingu podczas kontroli.
Przykład 3: firma serwisowa z akumulatorami i opakowaniami po chemii
| Towar | Ilość do obliczeń | Kategoria | Punkty |
|---|---|---|---|
| UN 3480 baterie litowo-jonowe | 40 kg masy baterii | 2 | 120 |
| opakowania próżne nieoczyszczone po rozpuszczalniku | 4 beczki | 4 | 0 |
| Razem | 120 |
Opakowania próżne nieoczyszczone nie dodają punktów, jeśli zawierały materiały kategorii innej niż 0. Muszą jednak być zamknięte i oznakowane jak pełne opakowania.
Kalkulator punktów 1.1.3.6
Dodaj każdy towar z jednostki transportowej, wybierz kategorię i wpisz ilość w jednostce z tabeli wyżej. Jeśli podasz numer UN z listy popularnych towarów, kategoria uzupełni się sama.
Kalkulator 1.1.3.6
Policz punkty swojego ładunku
Dodaj każdy towar z jednostki transportowej. Kategorię transportową znajdziesz w tabeli A działu 3.2, w kolumnie 15. Jeśli wpiszesz numer UN z listy popularnych towarów, kategoria uzupełni się sama.
Wpisz kategorię i ilość, żeby policzyć punkty.
Kalkulator służy do szybkiego sprawdzenia. Nie zastępuje analizy doradcy, np. przy ilościach ograniczonych, opakowaniach próżnych nieoczyszczonych albo przewozie w cysternach.
Co obowiązuje mimo zwolnienia z 1.1.3.6
Zwolnienie wyłącza tylko przepisy wymienione w 1.1.3.6.2. Nie stosujesz wtedy m.in. działu 1.10 (ochrona, poza wyjątkami dla klasy 1 i 7), działu 5.3 (tablice barwy pomarańczowej i duże nalepki na pojeździe), rozdziału 5.4.3 (instrukcje pisemne), większości części 8 i całej części 9.
Wszystko inne obowiązuje. W praktyce lista kontrolna przed wyjazdem wygląda tak:
- prawidłowa klasyfikacja i opakowania dopuszczone do danego towaru,
- oznakowanie i nalepki ostrzegawcze na każdej sztuce przesyłki,
- dokument przewozowy z całkowitą ilością i wartością obliczoną dla każdej kategorii transportowej (uwaga 1 do 5.4.1.1.1 lit. f),
- co najmniej jedna gaśnica przenośna z 2 kg proszku dla grup pożarów A, B i C (8.1.4.2), z plombą i aktualną datą kontroli,
- kierowca przeszkolony według działu 1.3 (8.2.3), zakaz otwierania sztuk przesyłek, oświetlenie przenośne bez iskrzących powierzchni metalowych i zakaz palenia przy manipulowaniu ładunkiem (8.3.3-8.3.5),
- zakazy ładowania razem z działu 7.5 i mocowanie ładunku.
Najczęstsze błędy przy liczeniu 1000 punktów
Na audytach wracają te same pomyłki:
- liczenie masy brutto sztuk przesyłek zamiast litrów cieczy albo masy netto,
- liczenie butli gazu sprężonego według masy, a nie pojemności wodnej,
- pomijanie przyczepy, choć zestaw to jedna jednostka transportowa,
- stosowanie zwolnienia przy przewozie w cysternie lub luzem,
- brak wartości obliczonej w dokumencie przewozowym,
- kategoria wzięta z karty charakterystyki albo z pamięci, a nie z kolumny (15) tabeli A,
- doliczanie kartonów w ilościach ograniczonych (LQ), które według 1.1.3.6.5 się nie liczą, przez co firma niepotrzebnie rezygnuje ze zwolnienia.
Osobny problem to towar, który zmienia grupę pakowania po zmianie receptury. Farba w II grupie pakowania ma kategorię 2, ta sama farba w III grupie kategorię 3. Ten sam litr waży wtedy w obliczeniach trzy razy więcej. Kartę charakterystyki i klasyfikację sprawdzaj przy każdej zmianie dostawcy.
Jeśli przewozisz towary niebezpieczne regularnie, zwolnienie z 1.1.3.6 ma też znaczenie dla obowiązku wyznaczenia doradcy, bo polska ustawa zwalnia z niego tylko firmy, które za każdym razem mieszczą się w limitach. Więcej o tym w artykule czy Twoja firma musi wyznaczyć doradcę DGSA. Pojazdy, które przekraczają limit, potrzebują tablic: jak je czytać, wyjaśniamy w tekście o pomarańczowej tablicy ADR.
Podstawa prawna: ADR 2025 (Dz.U. 2025 poz. 642): 1.1.3.6.1-1.1.3.6.5, 1.1.3.4, definicja jednostki transportowej w 1.2.1, uwaga 1 do 5.4.1.1.1 lit. f, 8.1.2.1, 8.1.4.2-8.1.4.5, 8.2.3, 8.3.3-8.3.5, tabela A w dziale 3.2 (kolumna 15). Zmiany ADR 2027: ECE/TRANS/WP.15/274.
Jeśli chcesz mieć pewność, że Twoje typowe ładunki mieszczą się w zwolnieniu, przygotuję zestawienie kategorii dla całego asortymentu i wzór obliczeń do dokumentu przewozowego w ramach audytu ADR. Przy stałych przewozach powyżej limitu zajmie się tym doradca DGSA.
FAQ
Pytania i odpowiedzi
Czy zwolnienie z 1.1.3.6 działa przy przewozie w cysternie?
Nie. Przepis 1.1.3.6.2 pozwala przewozić towary bez części wymagań tylko w sztukach przesyłek. Przewóz w cysternie albo luzem podlega pełnym wymaganiom ADR niezależnie od ilości.
Czy towary w ilościach ograniczonych (LQ) wlicza się do 1000 punktów?
Nie. Według 1.1.3.6.5 nie bierze się pod uwagę towarów wyłączonych na podstawie m.in. 1.1.3.4, a ten przepis obejmuje towary pakowane w ilościach ograniczonych (dział 3.4) i wyłączonych (dział 3.5). Kartony LQ na tej samej palecie nie zwiększają więc sumy punktów, ale same muszą spełniać wymagania działu 3.4.
Czy kierowca przy przewozie w ramach 1.1.3.6 musi mieć zaświadczenie ADR?
Nie. Część 8 ADR nie ma wtedy zastosowania, z wyjątkami wymienionymi w 1.1.3.6.2, a wśród nich nie ma 8.2.1. Obowiązuje natomiast 8.2.3, czyli kierowca musi być przeszkolony według działu 1.3 ADR, odpowiednio do swoich obowiązków.
Czy przy zwolnieniu potrzebny jest dokument przewozowy?
Tak. Dział 5.4 nie jest na liście przepisów wyłączonych, a kierowca ma mieć dokument przewozowy w kabinie (8.1.2.1 lit. a). Przy korzystaniu z 1.1.3.6 w dokumencie podaje się całkowitą ilość i wartość obliczoną dla każdej kategorii transportowej (uwaga 1 do 5.4.1.1.1 lit. f).
Stan prawny: październik 2026Artykuł ma charakter informacyjny. Nie zastępuje analizy konkretnego przewozu.